Aşağıdaki makalenin orijinali resim formatında olduğu için, harf geçişlerini gösteren tablolar bozulmuştur. Orijinal hâlini bilâhare PDF olarak sunacağız.

ARABÇA VE İBRANİCE İLE YUNANCA ARASINDAKİ SEMANTİK GEÇİŞİMLER ÜZERİNE PRELİMİNER BİR MAKÂLE

Hazırlayan: Dr. Isus Theodoros
Tercüme: Dr. Hakkı Açıkalın
Düzenleyen: Oğuz Yıldırım

TAKDİM

“İBDA’ya ilk milletlerarası katılımcı” şerefini hâiz Yunanlı gönüldaşımız Dr. Isus Theodoros’un, Nikolaos Eleutheriades’in Antik Yunan’ın kökleri üzerine 1931 senesinde neşrettiği “ΠΕΛΑΣΓΟΙ - Πελασγική Έλλας ΟΙ ΠΡΟΕΛΛΗΝΕΣ (Pelasglar)” isimli eserinden mülhem ve istifadeli olarak kaleme aldığı bu makâleyi, Yunanca aslından Dr. Hakkı Açıkalın Türkçeye tercüme etti. N. Eleutheriades’in mezkûr eseri üzerinde çalışmakta olan Oğuz Yıldırım, dizgisini ve metnin nihaî kontrolünü gerçekleştirdi; gerekli gördüğü düzeltme, kısaltma ve ilâve açıklamaları yaptı.

Eleutheriades’in eserinin ehemmiyetini göstermek mânâsında, İBDA Mimarı Salih Mirzabeyoğlu’nun dilin köküne, dolayısıyla da insanın menşeine dair beyânlarını hatırlatmakta fayda mülâhaza ediyoruz. Şöyle söylüyor Mütefekkir:

- «(…) insandaki dil kabiliyetinin doğrudan doğruya “verilmiş” bir şey olduğu açıktır; eğer bu kabiliyet olmasaydı, dil öğrenilemezdi. Bu kabiliyet insanın yapısında vardır. Bunun nereden geldiği sorulursa, iş dilin kökü davasına döner ve son tecritte, “ilk dil, ilk insanla vardı; ve ilk insan ilk Peygamberdi” hakikatinde açıklığa kavuşur.» (Salih Mirzabeyoğlu, Dil ve Anlayış –Dil ve Diyalektik-, İBDA Yayınları, İstanbul 1986, s. 74)

İBDA Mimarı, “Furkan” isimli eserindeyse, bu “ilk lisân” ile ilgili olarak şu kaydı düşüyor: 

- «(…) Süryanice, cennet lisânı ve ilk lisân. Bizzat Allah Resûlü, “Süryanice öğrenin!” buyurmuştur. Hüccet-ül İslâm lâkablı İmâm-ı Gazâlî Hazretlerinin, bu dilin öğrenilmesi hususundaki teşvikleri malûm… Bu kökten, bir nevî mânâyı gösteren suret hâlinde türeyen en büyük dil-lisân Arabça; ve “nehir insanları” demek olan Hind’in dili…» (Salih Mirzabeyoğlu, Furkan -Lûgat-ı Salihûn-, İBDA Yayınları, İstanbul, s. 12, koyu harfle vurguar bize âit)

Mütefekkir Salih Mirzabeyoğlu nihâyet “Gerek faaliyetlerin kökleri, gerekse dilbilgisi biçimleri bakımından Sanskrit’in Latince ve Grekçe’ye, bir tesadüf sayılamayacak derecede güçlü bir yakınlığı vardır. Öyle ki, hiçbir filoloğun, her üçünü birlikte, belki de artık varolmayan ortak bir kaynak dilden çıktığına inanmadan inceleyemeyiz.” fikrine yer veriyor ve mevzuu şu netice ile zarflıyor:

- «Ortak bir kaynak dilin Arabça olduğunu belirtmek, teşhisi doğrudan doğruya davamızın tezi olarak takdime yeter: Peygamberler olmasa medeniyet olmazdı… İnsanlık olmazdı ki!» (Salih Mirzabeyoğlu, Dil ve Anlayış –Dil ve Diyalektik-, s. 75)

 “Bütün dalların birleştiği köke” cümlesinden olarak, bu muhteşem çalışmayı alâkalılarına arzediyoruz. 

AKADEMYA

A. GENEL PLANDA HURUFAT ANALOJİSİ

1. ÜNLÜLER (VOWELS, FONİENDA)

Semitik (İbranice, Arabça) - Elliniki (Yunanca)

→ ά

→ ί, ε

→ ο, ϋ

→ ά

→ ί, η

→ ω, ύ

2. DİFTONGLAR (DIPHTHONGS - DİFTOGES)

Semitik (İbranice, Arabça) - Elliniki (Yunanca)

Ay (é) → αι, ει, οι (e, i, i)

Aw (ō) → αυ, ευ, ου (av, af, ev, ef, u)

3. ÜNSÜZLER (CONSONANTS, SİMFONA)

Emfatiko (Emphatical)

Aiko (Voiceless - Sessiz) İhiro (Vocal - Sesli)

3.a. Labial (Hilika - Dudaktan)

İbranice Arabça Yunanca

ف ب π (pi) β (vita)

(ف) φ(fi)

3.b. Nasal (Orino - Burundan)

İbranice: (m), Arabça: ( م), Yunanca: μ (mi)

3.c. Semi-Nasal (İmirino - Yarı Burundan)

İbranice: (w), Arabça: (و), Yunanca: Ϝ (dioğamma)

3.d. Dental Plosives (Odondika İlita - Dişten Sekenler / Fırlayanlar)

İbranice Arabça Yunanca

t ﻂ

t d ت τ (taf) د τ (taf) δ(delta)

3.e. İnterdental (Mesodontika - Diş Arasından)

İbranice Arabça Yunanca

ظ

ث ذ θ (Thita)

3.e.1. Liquid (İgra - Akıcı)

İbranice: (), Arabça: (ل), Yunanca: λ (lam(b)da)

İbranice: (), Arabça: (ر), Yunanca: ρ (ro)

3.e.2. Nasal (Orino - Burundan)

İbranice: (n), Arabî: (ن), Yunanca: υ (ni)

3.f. Palatal (Siriotiko - Damaktan)

İbranice Arabça Yunanca

ş ص ζ (zita) veya M

s z س ز σ (sigma)

(Š veya sn) ( س) ζ (zita), ξ (Ksi) veya Σ sigma)

3.g. Lateral (Plevrika - Yandan)

İbranice Arabça Yunanca

t ş’ ض

t/s’ ı ش ل λ

3.h. Liquids and Nasals (Akıcı ve Burundan)

İbranice Arabça Yunanca

q (k) ş’ ق

k g ك غ κ (kappa) γ (ğamma)

3.i. Laryngals (Larigika - Gırtlaktan)

İbranice: (), Arabça: (ء), Yunanca: () (dasia)

İbranice: (), Arabça: (ھ), Yunanca: χ (hi)

3.j. Pharyngal (Farigika - Yutaktan)

İbranice Arabça Yunanca

_h c ح ع χ (hi) (Dasia)

3.k. Velar Fricatives (Trivomena İperoika - Sürtünmeli Akıcı - Damaktan)

İbranice Arabça Yunanca

ğ. خ غ χ (hi)

B. GEÇİŞİM MİSÂLLERİ

1. Arabça: (مَلَحَ) , (مليح) , (ﻤﻸﺡ) / İbranice: ( מָלֽה מָֽהֽ )

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; güzel görünümlü, hoş, nazik, tatlı, tadı veren; tuz, yemeği tuzlamak mânâlarına gelmektedir.)

μειλίχιος (Milihios: 1. Hoş, tatlı, nazik; 2. Uysal, yumuşak başlı; 3. Lütûfkâr)

μείλια (Milia: Eski Yunanca; “İlâha takdim edilen” mânâsına)

μαλκενίς (Malkenis: Eski Yunanca; bâkir)

μαλκη, μαλκίω (Malki, Malkio: Tir tir titremek, ellerin ve ayakların soğuktan titremesi, üşümek)

a. ﻢ / מ → μ (mi)

b. ل / ל → λ (Lam(b)da)

c. ح / ה → χ (hi), η (ita, i(

2. Arabça: (تحصيل) , (ﻂﯿﻠﺔ) , (ﻂﻮ ﻞ)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; uzunluk, ömür, uzamak, tahsil elde etmek mânâlarına gelmektedir.)

τήλε (Tile: Uzak)

θόλος (Thâlos: Eğitim)

τήλη (Tili/Tilos: Memesi çıkıntı)

τυλίσω (Tiliso: Tomarlanmak, rulo hâline gelmek)

a. ﻂ → “T” (Taf) veya “θ” (Thita)

b. ﻞ → “λ” (Lambda)

c. ا → “η” (ita, i)

d. و → “υ” (i psilon veya “ο” mikron)

3. Arabça: (فرج) , (فرغ)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; iki şeyin aralığı; furce: avret yeri. Feriğ: Dağa çıkmak, bir şeyin dalı budağı, dağdan inmek mânâlarına gelmektedir.)

φάραγξ (Faragks: Coğrafya terimi, derbend, boğaz)

φάρυγ veya Φάρυγξ (Fârig veya fârigks: Yutak, farenks)

a. ف → φ (fi)

b. ر → ρ (ro)

c. ج → γ, γξ (ğamma, ğamma ksi)

d. غ → γ, γξ (ğamma, ğamma ksi)

4. Arabça: (فرق) / İbranice: ( פָרֻק )

(Arabça: Fark, tefrik, müteferrik vs.)

φαρκίς (Farkis: Cilt çizgisi, alın çizgisi)

a. ف → φ (fi)

b. ر → ρ (ro)

c. ق → κ (kappa)

5. Arabça: (فرش) , (فرد) / İbranice: ( בּרֽשּׁ שּׁבּ )

(Düzenleyenin notu: Arabça Ferş kelimesinin Türkçesi; yer, kara, toprak, döşektir. Fert kelimesi ise; kişi, tek, mânâlarına gelmektedir.)

φάρσος: (Fârsos: Parça)

πεσευς (Perseus: Yunan Mitolojisi’nde bir kahraman, Lâtince: Part.)

φάρος (Fâros: İşlenmiş toprak, Saban)

‘ά-φαρος γή (İşlenmemiş toprak)

Afare (Türkçe’de, toprağa karışan yabancı madde)

a. ف → “φ” (fi)

b. ر → “ρ” (ro)

c. ﻯ → “ο” (o mikron)

d. ش,س → σ (sigma)

e. د → δ (delta)

6. Arabça: (فرط)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi: Fart: İleri gitmek, öncü, kusurlu davranmak, bir şeye zarar vermek, kaybolmak mânâlarına gelmektedir.)

περθω (Pertho: Tahrib etmek, talan etmek, yağmalamak)

a. ف → φ (fi)

b. ر → ρ (ro)

c. ط → θ (thita)

7. Arabça: (ورد) , (وريد) / İbranice: ( י،רז׳ )

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; bir yere gelmek, akla gelmek; şah damarı mânâlarına gelmektedir.)

Ήριδανός, ΄Ρόδανος, Ίορδανης (İridanos, Rodanos, İordanis: Üç ayrı nehir ismi)

a. ﺭ → ρ (ro)

b. د → δ (delta)

c. و → η (ita, i)

8. Arabça: (خرط) / İbranice: ( הרש הֽרז הָרת )

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; torba, harita, çizmek mânâlarına gelmektedir. İlaveten, Türkçeye de “harita” olarak geçen Arabça kelimenin Yunanca’da (χάρτης - hartis) şeklinde yer aldığı, ayrıca; “kağıt” mânâsına gelen (χαρτί – hardi) kelimesinin de kök alâkası içerisinde olması muhtemeldir.)

χαράσεω, Χαραττω (Haraso, Harato: Çizik atmak, çizmek)

χάραξ (Hâraks: Cedvel)

a. خ, ת →χ (hi)

b. ﺭ → ρ (ro)

c. ط → τ (taf)

d. ץ, ש→ ξ (ksi)

9. Arabça: (حوت)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; balık mânâsına gelmektedir.)

ιχθύς (İhthis: Balık)

κήτος (Kitos: Dev bir balık türü)

a. ح → χ, κ (hi, kappa)

b. ت → θ (thita), τ (taf)

c. و → .. (dasia), η (ita-“ί”)

10. Arabça: (دلً) , (دالُ)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; işaret etmek, yol göstermek, delâlet etmek mânâlarına gelmektedir.)

δήλος (Dilos: Görünen)

a. د → δ (delta)

b. ا → η (ita, “ί”)

c. ل → λ (lam(b)da)

d. ع → χ (hi)

11. Arabça: (دان) , (دين)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; borç, kredi mânâlarına gelmektedir.)

δάνος, δάνειον (Dânos, dânion: Kredi, hibe)

a. د → δ (delta)

b. ا → ά (alfa)

c. ن → ν (ni)

12. Arabça: (قول) , (قال)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; dedi, söyledi mânâlarına gelmektedir.)

καλεω (Kaleo: Çağırmak, aramak. İngilizce: To call)

a. ق → κ (kappa)

b. ا → ά (alfa)

c. ل → λ (lam(b)da)

13. Arabça: (افتي) , (فناء )

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; yok olmak, âfete maruz kalma)

θανατος (Thanatos: Ölüm)

τε-θνη-κα (Te-thni-ka: Ben öldüm)

a. ف → θ (thita)

b. ن → ν (ni)

c. ى → ο (o mikron)

14. Arabça: (امانة) , (أمن)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; güvenmek, itimad etmek, korumak mânâlarına gelmektedir.)

άμύνα (Amina: Müdafaa)

a. ء → α (alfa)

b. م → μ (mi)

c. ن → ν (ni)

d. و → υ (i psilon, “ί”)

15. Arabça: (كسم)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; düzenlemek mânasına da gelmektedir. Yazarın burada, âlemin var edilişine; yani düzene sokuluşuna dair görüşe vurgu yapan (κόσμος – kosmos) kelimesini vermesi bu sebeble olsa gerektir. Bu mânâda “kaostan kozmosa” tabirini hatırlatmakta fayda mülâhaza ediyoruz.

κόσμος (Kosmos: Dünya, kâinat)

a. ك → κ (kappa)

b. س → σ (sigma)

c. م → μ (mi)

16. Arabça: (عناء) , (عنى) , (عنو)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; Güçlük, meşakkat, zahmet; şarkı söylemek mânâlarına gelmektedir.)

άνία (Ânia: Kırıklık, kızgınlık, usanç, bitkinlik)

a. ع → α (alfa)

b. ن → ν (ni)

c. ا, ى → α (alfa)

17. Arabça: (رسب)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; dibe çökmek, dibe oturmak mânâlarına gelmektedir.)

μάρσιπος (Mersipos: Hayvanların yavrularını taşıdıkları kese (Lâtince: Marsip(p)ium).)

a. μα → (πρόθημα) [Prothima: Önek]

b. ر →ρ (ro)

c. س → σ (sigma)

d. ب → π (pi)

18. Arabça: (زوج)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; eş, çift, evlenmek mânâlarına gelmektedir.)

ζυγος (Zigos: Dizi, sıra)

a. ز → ζ (zita)

b. و → υ (i psilon “ί”)

c. ج → γ (ğamma)

19. Arabça: (ارض)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; yer, arz mânâlarına gelmektedir.)

άρδευω (Ârdevo: Toprağı sulamak)

a. ا → α (alfa)

b. ر → ρ (ro)

c. ض → δ (delta)

20. Arabça: (كعب)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; küp, topuk mânâlarına gelmektedir. Kâ’be’ye de “kübik” şekli dolayısıyla bu ismin verildiği iddia edilmektedir.)

κίβος (Kivos: Küp. Fransızca: Cube)

a. ك → κ (kappa)

b. ع → υ (i psilon, “ί”), φ (fi)

c. ب → β (vita), π (pi), φ (fi)

21. Arabça: (نال) , (نول)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; elde etmek kazanmak, almak mânâlarına gelmektedir.)

ναύλος veya ναύλον (Navlos veya navlon: Navlun)

a. ن → ν (ni)

b. و → ο (o mikron, “o”)

c. ل → λ (lam(b)da)

22. Arabça: (جلي)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi parlak, hoş mânâlarına gelmektedir.)

κάλλος (Kâlos: Güzellik)

a. ج → κ (kapa)

b. ل → λ (lam(b)da)

23. Arabça: (آسطورة) , ( سطر)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; mitoloji, satır, çizgi, hat mânâlarına gelmektedir.)

ιστορία (İstoria: Tarih)

a. ء → ι (i yota, “i”)

b. س → σ (sigma)

c. ط → τ (taf)

24. Arabça: (لغة) , (لغا) , (لغو)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; dil, heyecan, ilim mânâlarına gelmektedir.)

λόγος (Loğos: İlim, bilme, kelâm, mantık)

a. ل → λ (lam(b)da)

b. ُ → ο (o mikron, “o”)

c. غ → γ (ğamma)

25. Arabça: (صفا) , (صفو)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; arı, duru, bulanık olmayan mânâlarına gelmektedir.)

σαφής (Safis: Saf, açık, net)

a. ص → σ (sigma)

b. ف → φ (fi)

26. Arabça: (خلاص)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; kurtuluş, kurtulma mânâlarına gelmektedir.)

χαλάω (Halâo: Gevşemek)

a. خ → χ (hi)

b. ل → λ (lam(b)da)

c. ص → σ (sigma)

27. Arabça: (سلسل)

(Düzenleyenin notu: Arabça kelimenin Türkçesi; silsile mânâsına gelmektedir.

άλυσύς (Âlisis: Silsile)

a. س → σ (sigma)

b. ل → λ (lam(b)da)

Kaynak: Akademya Dergisi, II. Dönem, Sayı 1, Eylül-Aralık 2010, s. 60-71